เลข อย. ที่คนขายต้องรู้: อ่านอย่างไร ตรวจอย่างไร ก่อนรับของมาขาย

ทำไมคนขายต้องสนใจเรื่องนี้ ไม่ใช่แค่โรงงาน

หลายคนคิดว่าเรื่องเอกสารเป็นหน้าที่ของผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า เราแค่รับมาขายต่อ จบ แต่ในทางปฏิบัติไม่ได้ง่ายแบบนั้น

**เรื่องแรก ลูกค้าถามเราก่อน** ไม่ว่าจะเป็นลูกค้าปลีกหรือร้านที่ซื้อจากเราไปขายอีกทอด คำถามแรกเวลามีคนไม่มั่นใจคือ ของนี้มีเลขไหม ขอดูฉลากหลังกล่องได้ไหม ถ้าเราตอบไม่ได้ ความน่าเชื่อถือหายไปทันที

**เรื่องที่สอง การโฆษณาเป็นความรับผิดชอบของคนที่พูด** ถึงสินค้าจะถูกต้องทุกอย่าง แต่ถ้าเราเขียนบรรยายสรรพคุณเกินกว่าที่กลุ่มสินค้านั้นจะพูดได้ ความผิดอยู่ที่คนโพสต์ ไม่ใช่โรงงาน ข้อนี้คนทำ **ขายส่งสินค้าไทย** ทางออนไลน์เจอกันบ่อยที่สุด

**เรื่องที่สาม ของที่มีปัญหาทำให้เราติดของ** ถ้าสินค้าถูกเรียกคืนหรือถูกระงับ ของที่ค้างในสต็อกของเรากลายเป็นต้นทุนจมทันที และโดยทั่วไปเราก็เรียกคืนจากลูกค้าปลายทางไม่ได้ทั้งหมด

**เรื่องที่สี่ แพลตฟอร์มมีกฎของตัวเอง** ร้านค้าออนไลน์หลายแห่งขอเอกสารประกอบสำหรับสินค้าบางกลุ่ม ถ้าไม่มีก็ลงขายไม่ได้ หรือถูกถอดรายการออกภายหลัง

สรุปคือเรื่องนี้ไม่ใช่งานเอกสารที่ไกลตัว แต่เป็นส่วนหนึ่งของการคัดของเข้าร้าน และควรถามให้ชัดตั้งแต่ก่อนรับของ ไม่ใช่หลังจากของมาถึงโกดังแล้ว

สินค้าแต่ละกลุ่มเกี่ยวข้องกับ อย. ไม่เหมือนกัน

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุดคือคิดว่าทุกอย่างต้องมีเลขแบบเดียวกัน ความจริงคือแต่ละกลุ่มสินค้ามีระบบของตัวเอง และคำว่า มีเลข อย. ก็หมายถึงคนละอย่างในแต่ละกลุ่ม

• **อาหารและเครื่องดื่ม** โดยหลักการ อาหารที่ผลิตเพื่อจำหน่ายในภาชนะบรรจุต้องมีเลขสารบบอาหารแสดงบนฉลาก ซึ่งเป็นเลขที่ออกให้กับผลิตภัณฑ์และสถานที่ผลิตนั้น
• **เครื่องสำอาง** ใช้ระบบจดแจ้ง ไม่ใช่การขึ้นทะเบียนแบบยา ผลิตภัณฑ์ที่จดแจ้งแล้วจะมีเลขที่ใบรับจดแจ้งแสดงบนฉลาก ข้อสำคัญคือการจดแจ้งไม่ได้แปลว่ามีการรับรองสรรพคุณ ใครที่ทำ **เครื่องสำอางไทยขายส่ง** ควรเข้าใจจุดนี้ให้ชัด เพราะมันกำหนดว่าเราพูดอะไรได้และพูดอะไรไม่ได้
• **ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร** อยู่ในกลุ่มอาหาร จึงมีเลขสารบบอาหาร และมีข้อกำหนดเรื่องข้อความบนฉลากที่เข้มกว่าหลายกลุ่ม
• **ยาและยาสามัญประจำบ้าน** เป็นอีกระบบหนึ่งโดยสิ้นเชิง มีทะเบียนยาและมีข้อจำกัดเรื่องผู้ขายและการโฆษณา
• **สมุนไพร** แยกย่อยได้หลายแบบตามรูปแบบและคำกล่าวอ้าง ของบางอย่างอยู่ในกลุ่มอาหาร บางอย่างอยู่ในกลุ่มผลิตภัณฑ์สมุนไพร คนขาย **สินค้าสมุนไพรไทย** จึงควรถามให้ชัดว่าของแต่ละตัวอยู่กลุ่มไหน
• **เครื่องมือแพทย์และวัตถุอันตรายใช้ในบ้าน** เช่น ของกลุ่มทำความสะอาดบางชนิด มีระบบของตัวเองอีกแบบ

รายละเอียด เงื่อนไข และข้อยกเว้นของแต่ละกลุ่มมีการปรับปรุงเป็นระยะ ข้อมูลข้างต้นเป็นเพียงภาพรวมเพื่อให้ถามได้ถูกคำถาม ก่อนตัดสินใจรับของกลุ่มที่ไม่คุ้น ควรตรวจสอบกับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาโดยตรง

ตัวเลขบนฉลากบอกอะไร และตรวจสอบเองได้ตรงไหน

เลขบนฉลากไม่ใช่เครื่องหมายรับประกันคุณภาพ แต่เป็นรหัสที่ชี้ไปยังรายการที่แจ้งไว้กับหน่วยงาน ประโยชน์ของมันสำหรับคนขายคือใช้ตรวจย้อนกลับได้

สิ่งที่เลขบอกเราได้โดยทั่วไปคือ มีผลิตภัณฑ์ชื่อนี้แจ้งไว้จริงหรือไม่ ใครเป็นผู้แจ้ง และอยู่ในกลุ่มใด สิ่งที่เลขไม่ได้บอกคือ ของกล่องที่อยู่ในมือเราเป็นของจากผู้แจ้งรายนั้นจริงหรือเปล่า เพราะเลขเป็นข้อมูลเปิดที่ใครก็พิมพ์ลงกล่องได้

**วิธีตรวจที่ทำได้เอง**

• เข้าเว็บไซต์ของ อย. และใช้ระบบสืบค้นข้อมูลผลิตภัณฑ์ ใส่เลขหรือชื่อผลิตภัณฑ์เพื่อดูว่ามีรายการนั้นอยู่จริง
• เทียบชื่อผลิตภัณฑ์ให้ตรงตัวอักษร ไม่ใช่แค่ใกล้เคียง ชื่อที่เพี้ยนไปหนึ่งคำคือสัญญาณที่ต้องถามต่อ
• เทียบชื่อผู้แจ้งกับชื่อบริษัทที่เราซื้อของจาก หรือกับชื่อที่พิมพ์บนกล่อง
• ดูว่ารายการนั้นยังมีสถานะปกติอยู่หรือไม่
• ถ่ายภาพหน้าจอผลการค้นหาเก็บไว้พร้อมกับใบสั่งซื้อของล็อตนั้น

**ข้อควรระวัง** ถ้าค้นแล้วไม่พบ อย่าสรุปทันทีว่าเป็นของปลอม อาจเป็นเพราะพิมพ์ผิด ระบบค้นหาคนละหมวด หรือสินค้าอยู่ในกลุ่มที่ใช้ระบบอื่น ขั้นตอนที่ถูกคือถามผู้ขายต้นทางเพื่อขอข้อมูลให้ชัด และถ้ายังไม่แน่ใจ ให้สอบถามกับ อย. ก่อนรับของเข้าสต็อก

เช็กลิสต์ก่อนรับของเข้าร้าน

ใช้ชุดคำถามเดียวกันกับทุกเจ้า จะเทียบกันได้ง่ายและไม่ลืมข้อสำคัญ

**ถามผู้ขายต้นทาง**

• สินค้าตัวนี้อยู่ในกลุ่มใด และมีเลขแสดงบนฉลากหรือไม่
• ใครเป็นผู้แจ้งหรือผู้รับผิดชอบผลิตภัณฑ์ และชื่อนั้นตรงกับบนกล่องไหม
• เอกสารประกอบอะไรที่ให้ได้สำหรับรายการนี้เมื่อมีคำสั่งซื้อ
• ถ้าเป็นของนำเข้า ใครเป็นผู้นำเข้า และมีฉลากภาษาไทยครบตามที่กำหนดหรือไม่

**ตรวจของจริงเมื่อของมาถึง**

• ฉลากอ่านออกชัด ไม่ใช่สติกเกอร์ทับของเดิม
• มีเลขรุ่นการผลิตและวันหมดอายุที่อ่านได้
• ข้อความบนฉลากตรงกับที่ค้นเจอในระบบ
• บรรจุภัณฑ์ไม่มีร่องรอยเปิดหรือเปลี่ยนมือ

**เก็บหลักฐานของล็อตนั้น**

• ใบสั่งซื้อและใบเสร็จที่มีชื่อบริษัทผู้ขาย
• ภาพถ่ายฉลากด้านหน้าและด้านหลัง รวมถึงเลขรุ่น
• ภาพผลการสืบค้นจากระบบ

คนที่ทำงานกับ **ซัพพลายเออร์ไทยที่ผ่านการยืนยัน** มักได้ข้อมูลชุดนี้ง่ายกว่า แต่การยืนยันโดยคนกลางช่วยลดความเสี่ยง ไม่ได้แทนการตรวจของเราเอง แฟ้มเอกสารของเราคือสิ่งที่ช่วยเราตอนลูกค้าถามหรือตอนมีเรื่องให้ชี้แจง

ข้อผิดพลาดที่คนขายเจอบ่อย

ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากเจตนาไม่ดี แต่เกิดจากความเข้าใจคลาดเคลื่อนเรื่องขอบเขตของตัวเลข

**เข้าใจว่าเลขคือการรับรองสรรพคุณ** นี่คือข้อผิดพลาดที่ราคาแพงที่สุด การที่ผลิตภัณฑ์แจ้งไว้แล้วไม่ได้หมายความว่าหน่วยงานรับรองว่ามันทำให้ขาว ลดสิว หรือรักษาอะไรได้ การนำเลขไปใช้เป็นข้ออ้างในการโฆษณาสรรพคุณคือจุดที่คนขายถูกดำเนินการมากที่สุด

**ใช้เลขของอีกรุ่นมาอ้างกับรุ่นใหม่** โรงงานเปลี่ยนสูตร เปลี่ยนขนาดบรรจุ หรือเปลี่ยนชื่อ แล้วคนขายยังใช้ภาพและข้อความเดิม สินค้าที่หน้าตาคล้ายกันอาจเป็นรายการที่ต่างกันในระบบ

**เชื่อแคปหน้าจอที่ผู้ขายส่งมา** ภาพหนึ่งภาพพิสูจน์อะไรไม่ได้ ควรค้นเองจากเว็บของหน่วยงานทุกครั้ง ใช้เวลาไม่กี่นาที

**ลืมเรื่องฉลากของสินค้านำเข้า** ของที่นำเข้ามาขายในประเทศมีข้อกำหนดเรื่องข้อความภาษาไทยและข้อมูลผู้รับผิดชอบ การขายของที่ฉลากไม่ครบเป็นปัญหาของคนขายด้วย

**คัดลอกคำบรรยายจากผู้ขายต้นทางทั้งก้อน** คำโฆษณาที่ต้นทางใช้อาจไม่ผ่านเกณฑ์ และเมื่อเราโพสต์ เราคือผู้โฆษณา ควรอ่านและตัดคำที่เป็นการกล่าวอ้างเกินกลุ่มสินค้าออกทุกครั้ง

ทั้งหมดนี้เป็นข้อมูลเพื่อการทำความเข้าใจเบื้องต้น กฎเกณฑ์และแนวปฏิบัติมีการปรับปรุง ก่อนลงขายสินค้ากลุ่มที่ไม่คุ้นเคย ควรตรวจสอบกับ อย. หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกฎระเบียบ